.

Geodiversity: ซากดึกดำบรรพ์ — หลักฐานสิ่งมีชีวิตและสภาพแวดล้อมในอดีต

UBON RATCHATHANI GEOPARK | GEODIVERSITY SERIES

Geodiversity: ซากดึกดำบรรพ์ — หลักฐานสิ่งมีชีวิตและสภาพแวดล้อมในอดีต

ย้อนรอยโลกยุคครีเทเชียสผ่านฟอสซิลไดโนเสาร์ ปลา ฉลามน้ำจืด เต่า จระเข้ และเทอโรซอร์ จากแหล่งโคกผาส่วม จังหวัดอุบลราชธานี

บทนำ: ซากดึกดำบรรพ์ หน้าต่างที่เปิดให้มองเห็นโลกในอดีต

หากหินและชั้นหินเป็นหนังสือบันทึกประวัติศาสตร์โลก ซากดึกดำบรรพ์ก็คือหลักฐานของสิ่งมีชีวิตที่ถูกเก็บรักษาไว้ภายในหนังสือเล่มนั้น บางชิ้นเป็นกระดูกหรือฟันของสัตว์ บางชิ้นเป็นเปลือกหรือส่วนของพืช ขณะที่บางแห่งปรากฏเพียงรอยเท้าและร่องรอยกิจกรรมของสิ่งมีชีวิตในอดีต

แม้สิ่งมีชีวิตเหล่านั้นจะสูญพันธุ์ไปหรือเปลี่ยนแปลงวิวัฒนาการจนมีรูปร่างแตกต่างจากเดิม แต่หลักฐานที่หลงเหลืออยู่สามารถช่วยให้นักวิทยาศาสตร์ศึกษารูปร่าง การดำรงชีวิต ความสัมพันธ์ทางวิวัฒนาการ และสภาพแวดล้อมที่สิ่งมีชีวิตเคยอาศัยอยู่ได้

นี่คือความสำคัญของ ซากดึกดำบรรพ์ (Fossils) ซึ่งเป็นองค์ประกอบหนึ่งของ Geodiversity หรือความหลากหลายทางธรณีวิทยา และเป็นหัวใจของวิชา บรรพชีวินวิทยา (Paleontology)

ในพื้นที่อุทยานธรณีอุบลราชธานี แหล่งที่มีข้อมูลวิชาการด้านซากดึกดำบรรพ์ชัดเจนเป็นพิเศษคือ แหล่งไดโนเสาร์โคกผาส่วม (UBGP-G-001) อำเภอศรีเมืองใหม่ จังหวัดอุบลราชธานี ซึ่งมีการศึกษาซากสัตว์มีกระดูกสันหลังหลากหลายกลุ่มจากหินตะกอนยุคครีเทเชียสตอนต้น

งานวิจัยที่ตีพิมพ์ในวารสาร Fossil Record ปี ค.ศ. 2022 ยืนยันว่าพื้นที่นี้พบหลักฐานของฉลามกลุ่มไฮโบดอนต์ ปลากระดูกแข็ง เต่า จระเข้ เทอโรซอร์ และไดโนเสาร์ ซึ่งช่วยให้เข้าใจระบบนิเวศบนทวีปของประเทศไทยในอดีตได้ดียิ่งขึ้น

ซากดึกดำบรรพ์คืออะไร และเกิดขึ้นได้อย่างไร

กรมทรัพยากรธรณีอธิบายว่าซากดึกดำบรรพ์เป็นซากหรือร่องรอยของสิ่งมีชีวิตในอดีตที่ถูกเก็บรักษาไว้ตามธรรมชาติในชั้นหินหรือวัสดุทางธรณีวิทยา ซากเหล่านี้ไม่ได้จำกัดเฉพาะไดโนเสาร์ แต่รวมถึงพืช สัตว์ไม่มีกระดูกสันหลัง สัตว์มีกระดูกสันหลัง และร่องรอยกิจกรรมของสิ่งมีชีวิตด้วย

การเกิดฟอสซิลโดยทั่วไปเริ่มจากสิ่งมีชีวิตตายลง หรือทิ้งร่องรอยไว้บนพื้นตะกอน หากซากหรือร่องรอยนั้นถูกตะกอนปกคลุมอย่างเหมาะสม ก็อาจลดโอกาสถูกทำลายจากกระบวนการผุพัง การกินซาก หรือการรบกวนจากสิ่งมีชีวิตอื่น

ต่อมาเมื่อตะกอนถูกทับถมมากขึ้น น้ำและแร่ธาตุที่ไหลผ่านอาจมีส่วนช่วยรักษาโครงสร้างเดิมหรือทำให้แร่เข้าไปเติมเต็มช่องว่างภายในกระดูกและวัสดุอื่น กระบวนการเหล่านี้อาจทำให้ซากถูกเก็บรักษาไว้เป็นเวลายาวนาน

อย่างไรก็ตาม ไม่ใช่สิ่งมีชีวิตทุกตัวจะกลายเป็นซากดึกดำบรรพ์ เพราะการเก็บรักษาขึ้นอยู่กับสภาพแวดล้อม องค์ประกอบของซาก การทับถม และกระบวนการเปลี่ยนแปลงหลังการตาย

ซากดึกดำบรรพ์ที่พบจึงเป็นเพียงส่วนหนึ่งของสิ่งมีชีวิตที่เคยดำรงอยู่จริงในระบบนิเวศโบราณ นักวิทยาศาสตร์ต้องใช้หลักฐานหลายประเภทประกอบกันเพื่อสร้างภาพชีวิตในอดีตให้ใกล้เคียงความเป็นจริงมากที่สุด

ซากดึกดำบรรพ์มีประเภทใดบ้าง

การจำแนกดังกล่าวเป็นการอธิบายหลักการทั่วไปทางบรรพชีวินวิทยา ไม่ได้หมายความว่าพบซากดึกดำบรรพ์ครบทุกประเภทที่โคกผาส่วม เพราะข้อมูลการพบจริงของแต่ละแหล่งต้องตรวจสอบจากรายงานสำรวจและงานวิจัยเฉพาะพื้นที่

ฟันและกระดูกมักมีความสำคัญต่อการศึกษาสัตว์มีกระดูกสันหลัง โดยฟันสามารถบอกลักษณะบางประการของการกินอาหารและช่วยจำแนกกลุ่มสัตว์ ขณะที่รูปร่างของกระดูกสะท้อนลักษณะกายวิภาคและความสัมพันธ์ทางวิวัฒนาการได้

แต่การพบฟันเพียงซี่เดียวไม่ได้หมายความว่าจะสามารถระบุชนิดสัตว์ได้แน่นอนเสมอไป โดยเฉพาะเมื่อข้อมูลเปรียบเทียบยังไม่เพียงพอ

แหล่งโคกผาส่วม: หลักฐานโลกยุคครีเทเชียสตอนต้น

แหล่งไดโนเสาร์โคกผาส่วม ตั้งอยู่ในอำเภอศรีเมืองใหม่ จังหวัดอุบลราชธานี เป็นแหล่งซากสัตว์มีกระดูกสันหลังที่มีความสำคัญต่อการศึกษาระบบนิเวศบนทวีปในยุคครีเทเชียสตอนต้น

จากการศึกษาที่ตีพิมพ์ในวารสาร Fossil Record ปี ค.ศ. 2022 ซากดึกดำบรรพ์พบใน หมวดหินโคกกรวด (Khok Kruat Formation) ซึ่งเป็นส่วนหนึ่งของกลุ่มหินโคราช (Khorat Group) โดยระบุช่วงอายุทางธรณีกาลเป็น Aptian–Albian ในยุคครีเทเชียสตอนต้น

ชั้นหินหมวดหินโคกกรวดเกิดจากการสะสมตัวของตะกอนในสภาพแวดล้อมบนทวีป และมีหลักฐานสัตว์หลายกลุ่มที่สัมพันธ์กับระบบนิเวศทางน้ำและบนบก

ข้อมูลการพบสัตว์มีกระดูกสันหลังหลากหลายกลุ่มภายในหน่วยหินเดียวกันช่วยให้นักวิทยาศาสตร์ศึกษาความสัมพันธ์ระหว่างสิ่งมีชีวิตและสภาพแวดล้อมในอดีต โดยไม่จำเป็นต้องอาศัยหลักฐานไดโนเสาร์เพียงอย่างเดียว

แหล่งโคกผาส่วมยังได้รับการกล่าวถึงด้วยชื่อสื่อความหมาย “แหล่งไดโนเสาร์ยุคสุดท้ายของไทย” ซึ่งสัมพันธ์กับการที่หมวดหินโคกกรวดเป็นหน่วยหินที่อายุน้อยที่สุดในกลุ่มหินโคราชซึ่งมีรายงานซากสัตว์มีกระดูกสันหลังมหายุคมีโซโซอิก ณ ขอบเขตข้อมูลที่งานวิจัยปี 2022 พิจารณา

คำเรียกดังกล่าว ไม่ได้หมายความว่าไดโนเสาร์ที่โคกผาส่วมเป็นไดโนเสาร์กลุ่มสุดท้ายของโลก หรือมีชีวิตอยู่ทันทีช่วงก่อนการสูญพันธุ์ครั้งใหญ่เมื่อประมาณ 66 ล้านปีก่อน เพราะหมวดหินโคกกรวดมีอายุมากกว่านั้นอย่างชัดเจน

พบซากดึกดำบรรพ์อะไรบ้างที่โคกผาส่วม

ผลการวิจัยของ Manitkoon และคณะ (2022) ซึ่งตีพิมพ์ในวารสาร Fossil Record รายงานกลุ่มสัตว์มีกระดูกสันหลังจากโคกผาส่วมหลายกลุ่ม ดังนี้

ข้อมูลเหล่านี้ทำให้เห็นว่าโคกผาส่วมไม่ได้เป็นเพียงแหล่งค้นพบไดโนเสาร์ แต่ยังเป็นแหล่งที่เก็บรักษาหลักฐานของสัตว์หลากหลายกลุ่มในระบบนิเวศโบราณ

อย่างไรก็ตาม ไม่ควรตีความว่าฟอสซิลทุกชิ้นเป็นซากสัตว์ที่ตายพร้อมกัน เพราะซากอาจถูกพัดพา ทับถม หรือสะสมอยู่ในชั้นตะกอนผ่านเหตุการณ์ต่างเวลากัน การศึกษาสภาพการฝังตัวและชั้นตะกอนจึงมีความสำคัญไม่แพ้การจำแนกชนิดสัตว์

ไดโนเสาร์อิกัวโนดอนเทีย: หลักฐานสำคัญจากการวิจัยปี 2022

หนึ่งในผลงานวิจัยที่สำคัญของแหล่งโคกผาส่วมคือบทความ New materials of iguanodontians (Dinosauria: Ornithopoda) from the Lower Cretaceous Khok Kruat Formation, Ubon Ratchathani, Thailand โดย Adun Samathi และ Suravech Suteethorn ตีพิมพ์ในวารสาร Zootaxa เมื่อวันที่ 3 กุมภาพันธ์ ค.ศ. 2022

งานวิจัยนี้อธิบายกระดูกไดโนเสาร์กลุ่มอิกัวโนดอนเทียหลายส่วน ได้แก่ กระดูกสันหลังส่วนคอหนึ่งชิ้น กระดูกสันหลังส่วนลำตัวสองชิ้น กระดูกสันหลังส่วนหางห้าชิ้น กระดูกฝ่ามือ กระดูกต้นขาขวา กระดูกหน้าแข้ง และกระดูกน่อง รวมถึงกระดูกต้นขาขนาดเล็กที่อาจเป็นของไดโนเสาร์วัยอ่อน

นักวิจัยระบุว่าหลักฐานนี้เป็นรายงานแรกในประเทศไทยที่พบไดโนเสาร์กลุ่มอิกัวโนดอนเทียวัยอ่อนร่วมกับตัวเต็มวัย และเป็นการอธิบายรายละเอียดกระดูกส่วนอื่นนอกเหนือจากกะโหลกของกลุ่มดังกล่าวในประเทศไทย

จากการเปรียบเทียบทางกายวิภาค นักวิจัยจัดตัวอย่างไว้ในกลุ่ม non-hadrosauriform styracosternan แต่ยังไม่สามารถสรุปได้ว่าฟอสซิลเหล่านี้เป็นของไดโนเสาร์ชนิดที่มีชื่อแล้วหรือเป็นชนิดใหม่

นี่เป็นตัวอย่างสำคัญของหลักการทำงานทางบรรพชีวินวิทยา กล่าวคือ แม้พบหลักฐานที่มีความโดดเด่นทางวิชาการ ก็ยังไม่ควรประกาศว่าเป็นไดโนเสาร์ชนิดใหม่จนกว่าจะมีข้อมูลเพียงพอสำหรับการจำแนกอย่างมั่นใจ

ฟอสซิลช่วยบอกสภาพแวดล้อมในอดีตได้อย่างไร

การพบซากดึกดำบรรพ์หลายกลุ่มในชั้นหินเดียวกันหรือหน่วยหินที่สัมพันธ์กัน ช่วยให้นักวิทยาศาสตร์ตั้งสมมติฐานเกี่ยวกับสภาพแวดล้อมในอดีตได้

ตัวอย่างเช่น การพบปลากระดูกแข็งและฉลามกลุ่มไฮโบดอนต์ร่วมกับเต่าและสัตว์กลุ่มจระเข้ สนับสนุนว่าระบบนิเวศที่บันทึกไว้ในหมวดหินโคกกรวดมีแหล่งน้ำเป็นองค์ประกอบสำคัญ ขณะที่หลักฐานไดโนเสาร์กินพืชและไดโนเสาร์กินเนื้อแสดงถึงความหลากหลายของสัตว์บก

อย่างไรก็ตาม การพบฟอสซิลฉลามไม่ได้ยืนยันโดยอัตโนมัติว่าพื้นที่เคยเป็นทะเล เพราะฉลามกลุ่มไฮโบดอนต์มีสมาชิกที่อาศัยอยู่ในสภาพแวดล้อมน้ำจืดด้วย

นักบรรพชีวินวิทยาจึงไม่ตีความสภาพแวดล้อมจากชื่อสัตว์เพียงอย่างเดียว แต่ต้องพิจารณาหลักฐานชั้นหิน รูปร่างเม็ดตะกอน โครงสร้างการสะสมตัว และกลุ่มฟอสซิลทั้งหมดร่วมกัน

การศึกษาซากดึกดำบรรพ์โคกผาส่วมจึงช่วยสร้างภาพ ระบบนิเวศบนทวีปในยุคครีเทเชียสตอนต้น ซึ่งมีทั้งสัตว์บกและสัตว์ที่สัมพันธ์กับแหล่งน้ำ โดยยังต้องอาศัยหลักฐานเพิ่มเติมในการอธิบายรายละเอียดของถิ่นอาศัย ภูมิอากาศ และความสัมพันธ์ระหว่างสิ่งมีชีวิตแต่ละกลุ่ม

ชั้นหินและฟอสซิล: หลักฐานสองประเภทที่ต้องอ่านร่วมกัน

ซากดึกดำบรรพ์จะมีคุณค่าทางวิทยาศาสตร์มากขึ้นเมื่อทราบตำแหน่งและบริบทของชั้นหินที่พบอย่างถูกต้อง เพราะข้อมูลดังกล่าวช่วยให้เข้าใจว่าสิ่งมีชีวิตเคยอยู่ในช่วงเวลาใด และซากถูกเก็บรักษาไว้ภายใต้สภาพแวดล้อมแบบใด

ในทางธรณีวิทยา การศึกษาฟอสซิลจึงต้องเชื่อมโยงกับวิชาลำดับชั้นหิน (Stratigraphy) และตะกอนวิทยา (Sedimentology) รวมถึงการศึกษากระบวนการตั้งแต่สิ่งมีชีวิตตายลงจนกลายเป็นฟอสซิล ซึ่งเรียกว่า Taphonomy

ตัวอย่างเช่น กระดูกที่อยู่ในสภาพสมบูรณ์อาจสะท้อนประวัติการสะสมตัวแตกต่างจากเศษกระดูกที่แตกหักและถูกพัดพา แต่ไม่สามารถใช้ความสมบูรณ์เพียงอย่างเดียวสรุประยะทางที่ซากถูกเคลื่อนย้ายได้

การบันทึกตำแหน่งพบฟอสซิล แนวชั้นหิน ชนิดหิน สภาพการฝังตัว และภาพถ่ายภาคสนาม จึงมีความสำคัญอย่างยิ่งต่อการวิจัย

การนำฟอสซิลออกจากชั้นหินโดยไม่บันทึกบริบทอาจทำให้สูญเสียข้อมูลที่ไม่สามารถนำกลับคืนมาได้ แม้ตัวอย่างฟอสซิลจะยังคงอยู่ก็ตาม

Geodiversity เชื่อมโยงกับ Biodiversity ในอดีตอย่างไร

ซากดึกดำบรรพ์เป็นหลักฐานที่เชื่อมโยงความหลากหลายทางธรณีวิทยากับความหลากหลายทางชีวภาพในอดีตได้อย่างชัดเจน

ชั้นหินบอกถึงกระบวนการสะสมตะกอนและสภาพแวดล้อมที่เคยดำรงอยู่ ขณะที่ซากดึกดำบรรพ์ช่วยบอกว่าสิ่งมีชีวิตกลุ่มใดปรากฏอยู่ในช่วงเวลานั้น

เมื่อข้อมูลทั้งสองประเภทถูกนำมาศึกษาร่วมกัน นักวิทยาศาสตร์สามารถสร้างข้ออธิบายเกี่ยวกับระบบนิเวศโบราณ ตั้งแต่แหล่งน้ำ พื้นที่บนบก และกลุ่มสัตว์ที่อาศัยอยู่ ไปจนถึงการเปลี่ยนแปลงของสิ่งมีชีวิตระหว่างช่วงเวลาทางธรณีวิทยา

กรณีโคกผาส่วมแสดงให้เห็นอย่างเด่นชัดว่า ฟอสซิลไม่ได้มีคุณค่าเฉพาะการจัดแสดงกระดูกไดโนเสาร์ แต่ยังช่วยอธิบายความสัมพันธ์ระหว่างสิ่งมีชีวิตกับสภาพแวดล้อมในอดีต

ด้วยเหตุนี้ การศึกษาซากดึกดำบรรพ์จึงเป็นการสร้างความเข้าใจเกี่ยวกับความหลากหลายของชีวิตในอดีต และช่วยให้เห็นว่าโลกธรรมชาติมีการเปลี่ยนแปลงอย่างต่อเนื่อง

การอนุรักษ์ซากดึกดำบรรพ์: รักษาหลักฐานที่ไม่สามารถสร้างทดแทนได้

ซากดึกดำบรรพ์เป็นทรัพยากรทางวิทยาศาสตร์ที่มีความเปราะบาง เพราะเมื่อกระดูก ฟัน หรือร่องรอยถูกทำลาย ข้อมูลเกี่ยวกับสิ่งมีชีวิตและสภาพแวดล้อมในอดีตอาจสูญหายไปอย่างถาวร

ประเทศไทยมี พระราชบัญญัติคุ้มครองซากดึกดำบรรพ์ พ.ศ. 2551 เป็นกฎหมายสำคัญในการอนุรักษ์และบริหารจัดการแหล่งซากดึกดำบรรพ์ โดยมีข้อกำหนดเกี่ยวกับการแจ้งพบ การสำรวจ การขุดค้น และการเคลื่อนย้ายซากดึกดำบรรพ์

หากประชาชนพบสิ่งที่มีเหตุควรเชื่อว่าเป็นซากดึกดำบรรพ์ ควรหลีกเลี่ยงการขุด กะเทาะ หรือเคลื่อนย้าย และแจ้งเจ้าพนักงานท้องถิ่นตามขั้นตอนของกฎหมาย โดยมาตรา 25 กำหนดให้แจ้งภายในเจ็ดวันนับแต่วันที่พบ เพื่อให้เจ้าหน้าที่ดำเนินการตรวจสอบและประเมินคุณค่าต่อไป

สำหรับอุทยานธรณีอุบลราชธานี การอนุรักษ์แหล่งโคกผาส่วมควรดำเนินควบคู่กับการจัดทำทะเบียนฟอสซิล การบันทึกตำแหน่งและชั้นหิน การติดตามสภาพแหล่ง และการกำหนดพื้นที่ที่สามารถเข้าศึกษาเรียนรู้ได้โดยไม่กระทบต่อหลักฐานทางวิทยาศาสตร์

อีกประเด็นสำคัญคือการจัดแสดงฟอสซิล โดยควรระบุอย่างชัดเจนว่าชิ้นใดเป็นฟอสซิลจริง ชิ้นใดเป็นแบบจำลอง และภาพใดเป็นภาพวาดสร้างคืนทางวิทยาศาสตร์ ไม่ควรนำภาพจำลองมาใช้เป็นหลักฐานยืนยันรูปร่าง สีสัน หรือชนิดของสัตว์โดยไม่มีคำอธิบายประกอบ

จากงานวิจัยสู่ห้องเรียนธรรมชาติและชุมชน

การเผยแพร่ความรู้ด้านซากดึกดำบรรพ์สามารถเชื่อมโยงวิทยาศาสตร์กับการศึกษาและการพัฒนาชุมชนได้อย่างมีประสิทธิภาพ โดยเฉพาะการใช้แหล่งโคกผาส่วมเป็นตัวอย่างให้เด็กและเยาวชนเรียนรู้กระบวนการศึกษาประวัติศาสตร์โลก

กิจกรรมการเรียนรู้สามารถเริ่มจากการสังเกตแบบจำลองฟอสซิล การเปรียบเทียบกระดูกและฟันของสัตว์ การศึกษาลักษณะชั้นหิน และการอธิบายว่าฟอสซิลแต่ละกลุ่มช่วยให้นักวิทยาศาสตร์เข้าใจระบบนิเวศโบราณอย่างไร

ผู้เรียนควรได้ฝึกแยกความแตกต่างระหว่างข้อเท็จจริงที่มีหลักฐานรองรับกับภาพสร้างคืนหรือสมมติฐาน เช่น นักวิจัยยืนยันการพบกระดูกส่วนใดบ้าง แต่ยังไม่สามารถกำหนดสีผิวหรือรูปร่างภายนอกทั้งหมดของไดโนเสาร์จากชิ้นส่วนที่มีอยู่ได้

ชุมชนท้องถิ่นสามารถมีบทบาทสำคัญในการดูแลแหล่ง ถ่ายทอดเรื่องราว และส่งเสริมกิจกรรมการศึกษาที่เชื่อมโยงกับพื้นที่จริง โดยทำงานร่วมกับนักบรรพชีวินวิทยา สถานศึกษา และหน่วยงานผู้รับผิดชอบ

การพัฒนาในลักษณะนี้ช่วยให้ฟอสซิลไม่ใช่เพียงสิ่งจัดแสดงที่น่าตื่นตาตื่นใจ แต่เป็นจุดเริ่มต้นของการเรียนรู้วิธีคิดทางวิทยาศาสตร์ การอนุรักษ์ทรัพยากร และการสร้างความภาคภูมิใจในมรดกท้องถิ่น

สรุป: ฟอสซิลบันทึกชีวิต ชั้นหินบันทึกโลก

ซากดึกดำบรรพ์เป็นหลักฐานสำคัญของสิ่งมีชีวิตและสภาพแวดล้อมในอดีต ช่วยให้นักวิทยาศาสตร์ศึกษาความหลากหลายทางชีวภาพ วิวัฒนาการ และการเปลี่ยนแปลงของระบบนิเวศตลอดช่วงเวลาทางธรณีวิทยา

สำหรับอุทยานธรณีอุบลราชธานี แหล่งโคกผาส่วมมีความสำคัญจากการค้นพบซากสัตว์มีกระดูกสันหลังหลายกลุ่มในหมวดหินโคกกรวด ยุคครีเทเชียสตอนต้น โดยมีผลงานวิจัยที่ผ่านการตีพิมพ์รองรับทั้งด้านความหลากหลายของสัตว์และกายวิภาคของไดโนเสาร์กลุ่มอิกัวโนดอนเทีย

หลักฐานเหล่านี้ทำให้เราเข้าใจว่าพื้นที่อุบลราชธานีในอดีตเคยเป็นส่วนหนึ่งของระบบนิเวศบนทวีปที่มีสัตว์บกและสัตว์น้ำหลากหลายกลุ่มดำรงชีวิตอยู่ ก่อนที่ภูมิประเทศจะเปลี่ยนแปลงจนกลายเป็นแผ่นดินที่เราเห็นในปัจจุบัน

“ซากดึกดำบรรพ์บันทึกชีวิต ชั้นหินบันทึกกาลเวลา และวิทยาศาสตร์เชื่อมโยงอดีตให้มนุษย์เข้าใจโลกในวันนี้”

การศึกษาและอนุรักษ์ซากดึกดำบรรพ์จึงไม่ใช่เพียงการรักษากระดูกโบราณ แต่เป็นการรักษาหลักฐานประวัติศาสตร์โลกที่สามารถส่งต่อองค์ความรู้ให้แก่คนรุ่นต่อไปได้อย่างยั่งยืน

#Geodiversity #ซากดึกดำบรรพ์ #Fossils #Paleontology #อุทยานธรณีอุบลราชธานี #UbonGeopark #โคกผาส่วม #ไดโนเสาร์อุบลราชธานี #หมวดหินโคกกรวด #กลุ่มหินโคราช #ยุคครีเทเชียส #บรรพชีวินวิทยา #มรดกธรณี #ระบบนิเวศโบราณ #อนุรักษ์ซากดึกดำบรรพ์

เอกสารวิชาการอ้างอิงที่ตรวจสอบแล้ว

1. Manitkoon et al. (2022) Fossil assemblage from the Khok Pha Suam locality of northeastern Thailand: an overview of vertebrate diversity from the Early Cretaceous Khok Kruat Formation (Aptian–Albian).

Fossil Record, 25(1), 83–98.

DOI: 10.3897/fr.25.83081

อ่านงานวิจัยฉบับเต็ม

2. Samathi & Suteethorn (2022) New materials of iguanodontians (Dinosauria: Ornithopoda) from the Lower Cretaceous Khok Kruat Formation, Ubon Ratchathani, Thailand.

Zootaxa, 5094(2), 301–320.

DOI: 10.11646/zootaxa.5094.2.5

อ่านบทคัดย่อและข้อมูลงานวิจัย

3. กรมทรัพยากรธรณี ข้อมูลความรู้เรื่องซากดึกดำบรรพ์และไดโนเสาร์ บัญชีแหล่งซากดึกดำบรรพ์ และพระราชบัญญัติคุ้มครองซากดึกดำบรรพ์ พ.ศ. 2551

เว็บไซต์กรมทรัพยากรธรณี